Dozór elektroniczny vs odroczenie wykonania kary 2/2.

Niniejszy wpis jest kontynuacją rozważań dotyczących wykonywania kary w systemie dozoru elektronicznego oraz odroczenia wykonania kary. Poniżej nieco szerzej zostanie wskazane na co warto zwracać uwagę oraz w jaki sposób sądy stosują omawiane instytucje.

Wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Tak jak zostało wskazane już w poprzednim wpisie – w systemie dozoru elektronicznego możemy wykonać karę nie większą niż 1,5 roku pozbawienia wolności. Ta informacja jest o tyle istotna, że jeszcze do niedawna w systemie dozoru elektronicznego można było wykonać karę pozbawienia wolności do jednego roku. Niniejsza nowelizacja otworzyła zatem możliwość wykonania kary w systemie dozoru elektronicznego dla osób, które zostały skazane na karę przekraczającą rok pozbawienia wolności (nie więcej niż 1 rok i sześć miesięcy). Kolejną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę, jest fakt, że w systemie dozoru elektronicznego można wykonać karę, która w chwili wydania wyroku nie przekracza 1 roku i szczęściu miesięcy pozbawienia wolności. Oznacza to, że dla możliwości zastosowania instytucji dozoru elektronicznego nie ma znaczenia, jaka kara pozostała do wykonania. W praktyce oznacza to, że jeśli ktoś został skazany np. na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności to nie będzie mógł wykonać niniejszej kary w systemie dozoru elektronicznego, nawet jeśli wykona karę np. w zakresie 5 miesięcy pozbawienia wolności. W takim przypadku skazanemu w praktyce do wykonania pozostanie 1 rok i 3 miesiące pozbawienia wolności, niemniej jednak nie może pozostałej części kary wykonać w systemie dozoru elektronicznego.

Jeżeli chodzi o pozostałe przesłanki zastosowania dozoru elektronicznego (wymienione w poprzednim wpisie) to sąd ocenia czy wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego jest wystarczające do osiągnięcia celów kary. Sąd dyskrecjonalnie ocenia również względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji, a także inne okoliczności. Generalnie musimy przekonać sąd, że wykonanie kary pozbawienia wolności jest wystarczające, abyśmy zrozumieli naganność swojego czynu i że ponownie nie popadniemy w konflikt z prawem. Jednocześnie musimy mieć miejsce stałego pobytu, w którym są odpowiednie warunki techniczne do zainstalowania koniecznych nadajników oraz rejestratorów. Wreszcie jeżeli mieszkamy z osobami pełnoletnimi to osoby te muszą wyrazić zgodę na rozpoczęcie dozoru stacjonarnego.

Jak wygląda wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego w praktyce? Mamy ustalony harmonogram, zgodnie z którym możemy opuszczać miejsce naszego zamieszkania. Sądy ustalają odpowiednie godziny przede wszystkim mając na uwadze naszą pracę. Po ustalonych godzinach musimy przebywać na terenie miejsca zmieszania. Miejsce, w którym przebywamy jest weryfikowane odpowiednim nadajnikiem – taka opaska, umieszczona na ręce lub na nodze, w zależności od preferencji posiadacza.

Zwrócić należy jeszcze uwagę, że po wykonaniu połowy kary (co do zasady) możemy ubiegać się o przedterminowe zwolnienie z dozoru elektronicznego. Fajna możliwość, choć niesie za sobą pewne ryzyko. Otóż w przypadku odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia sąd penitencjarny zarządzi doprowadzenie skazanego do zakładu karnego. Wtedy już nie ma możliwości ubiegania się o ponowne zastosowanie dozoru elektronicznego.

Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności.

Jak widać na tabeli zamieszczonej w poprzednim wpisie, przesłanki odroczenia wykonania kary dzielimy na obligatoryjne oraz fakultatywne. W przypadku wystąpienia przesłanki obligatoryjnej sąd jest niejako zmuszony do zastosowania odroczenia wykonania kary. Trzeba mieć tu jednak na uwadze, że nie jest wystarczające wskazanie, że jesteśmy ciężko chorzy i nie możemy wykonać kary pozbawienia wolności. Niniejszą okoliczność musimy wykazać. Przede wszystkim to czy nasza choroba uniemożliwia nam wykonywanie kary pozbawienia wolności oceniają biegli sądowi – sporządzając odpowiednią opinię, która następnie stanowi podstawę rozstrzygnięcia sądowego. Za ciężką chorobę uznaje się natomiast taką, przy której umieszczenie skazanego w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. Zwrócę w tym miejscu uwagę, że zakłady karne często dysponują szpitalami więziennymi lub innym zabezpieczeniem medycznym, w związku z czym przyjmuje się, że większość chorób można leczyć w zakładzie karnym. Wykazanie, że stan naszego zdrowia uzasadnia odroczenie wykonania kary jest zatem bardzo trudne.

Jeżeli chodzi o przesłankę fakultatywną zastosowania odroczenia wykonania kary, czyli zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny, to również niniejszą okoliczność należy wykazać. Zobaczmy na jakie okoliczności można się powołać¹:

Skutki zbyt ciężkie dla skazanegoSkutki zbyt ciężkie dla rodziny skazanego
zakończenie kuracji leczniczej;choroby członka rodziny, wymagającego opieki, którą może zapewnić tylko skazany;
zdanie ważnych egzaminów kończących cykl nauki;okresowego pozostawania rodziny skazanego bez środków do życia;
załatwienie bardzo ważnej sprawy majątkowej;wieku lub kalectwa członków rodziny skazanego, z którymi wspólnie zamieszkuje lub którymi się opiekuje, opieki tej zaś nie mogą zapewnić inne osoby;
dokończenie ważnej dla skazanego pracy, np. tymczasowej umowy o dzieło, prac polowych, prac związanych z budową domu itp.;starań skazanego o pozostawienie dzieci pod właściwą opieką lub o umieszczenie chorego członka rodziny w szpitalu.
chorobę skazanego, inną niż określona w art. 150 k.k.w.
wydarzenie losowe, wymagające pilnego podjęcia czynności eliminujących jego skutki.

Oczywiście ww. katalog ma charakter przykładowy i można się powołać również na inne okoliczności świadczące o zbyt ciężkich skutkach wykonywania kary pozbawienia wolności. Co również istotne – w przypadku ciężkiej choroby sąd odracza wykonanie kary do czasu ustania przeszkody, natomiast w przypadkach fakultatywnego odroczenia wykonania kary, sąd odracza jej wykonanie co do zasady na okres do roku.

Jeszcze jedno słowo o odroczeniu wykonania kary. Do dnia 4 października 2019 r., istniał bardzo wartościowy przepis dla osób korzystających z odroczenia wykonania kary. Chodzi o art. 152 § 1 k.k.w., zgodnie z którym jeżeli odroczenie wykonania kary nieprzekraczającej roku pozbawienia wolności trwało przez okres co najmniej jednego roku – sąd może warunkowo zawiesić wykonanie tej kary na zasadach określonych w art. 69-75 Kodeksu karnego. Możliwość zawieszenia wykonania kary, która wcześniej była odroczona sprawiała, że skazany mógł całkowicie uniknąć wykonywania kary pozbawienia wolności. W dniu 5 października 2019 r., weszła jednak w życie nowelizacja, mocą której niniejszy przepis został uchylony. Obecnie zatem odraczanie wykonania kary oznacza przekładanie konieczności jej wykonania w późniejszym czasie.

Podsumowanie.

Klienci wielokrotnie pytali mnie co będzie dla nich korzystniejsze – wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego, czy jej odroczenie? Odpowiedź jest najbardziej typową odpowiedzią dla prawnika – to zależy. Przede wszystkim należy zweryfikować przesłanki obu instytucji, aby sprawdzić, z której instytucji możemy skorzystać. Następnie musimy się zastanowić co właściwie chcemy uzyskać. Jeżeli np. jesteśmy kierowcami międzynarodowymi i chcemy zabezpieczyć finansowo rodzinę na czas wykonywania kary to należy zwrócić swą uwagę na instytucję odroczenia wykonania kary. Jeżeli natomiast chcemy po prostu mieć karę za sobą, wykonując ją w warunkach wolnościowych, to zdecydowanie powinniśmy skorzystać z dozoru elektronicznego.

Jeżeli ustawowe przesłanki dają nam wybór do skorzystania z obu instytucji, to w mojej ocenie warto wybrać wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Moja opinia dotyczy oczywiście stanu obecnego. Kiedy bowiem mogliśmy skorzystać z zawszenia wykonania kary, zgodnie z art. 152 § 1 k.k.w., to odroczenie wykonania kary mogło prowadzić do najkorzystniejszego „załatwienia” orzeczonej kary. Nasze swobody nie zostawały w żaden sposób ograniczane. Ponadto, obecnie trudniej jest uzyskać orzeczenie o odroczeniu wykonania kary, niż jeszcze 2/3 lata temu. Sądy bardziej rygorystycznie oceniają realizację przesłanek odroczenia wykonania kary.

Bezsprzecznie obie instytucje mają swoje zalety, a także swoje wady. Pamiętajmy również, że jeżeli wnosimy o udzielenie zgody na wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego lub o odroczenie wykonania kary, to warto jednocześnie złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania kary. W przeciwnym wypadku, zanim sąd rozpozna nasz wniosek o zastosowanie jednej z powyżej opisanych instytucji, to możemy zostać doprowadzeni do zakładu karnego – a tego przecież chcemy uniknąć.

¹ S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2020