Dozór elektroniczny vs odroczenie wykonania kary 1/2.

Temat miał zostać opracowany w jednym wpisie, ale jak w sumie można się było spodziewać, nawet jego bardzo ogólna analiza jest zbyt długa na jeden wpis. Podzieliłem zatem niniejsze rozważania na dwa odrębne wpisy. W pierwszym wpisie zastanowimy się, czy aby sąd skazał nas na karę pozbawienia wolności musimy dopuścić się popełnienia okropnej zbrodni? Następnie przejdziemy do głównego tematu i zrobimy ogólne porównanie instytucji dozoru elektronicznego oraz odroczenia wykonania kary. W następnym wpisie nieco dokładniej opiszemy obie instytucje.

Pozbawienie wolności za drobne.

Prawo karne przewiduje prymat kar wolnościowych. Oznacza to, że jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru kary, a przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary (art. 58 § 1 kodeksu karnego). Sądy mają na uwadze niniejszą zasadę i zwykle korzystają z kar o charakterze wolnościowym – grzywna oraz ograniczenie pozbawienia wolności. Niektóre regulacje prawne sprawiają jednak, że o bezwzględną karę pozbawienia wolności nie jest tak trudno, jak mogłoby się wydawać.

Podam przykład, który wydaje mi się dość kontrowersyjny. Wyobraźmy sobie osobę, która kradnie komuś puszkę ulubionego napoju oraz drugą osobę, która używając czyjejś karty płatniczej, bezprawnie kupuje tę samą puszę napoju. Czy jest jakaś różnica w stopniu naganności popełnionych czynów? Raczej nie. A czy jest jakaś różnica w sytuacji procesowej obu smakoszy? Diametralna. Osoba, która ukradła puszkę napoju otrzyma zarzut popełnienia wykroczenia stypizowanego w art. 119 § 1 kodeksu wykroczeń i grozić jej będzie kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Cóż natomiast z drugim smakoszem? Zostanie mu postawiony zarzut z art. 279 § 1 k.k., tj. kradzież z włamaniem, który to czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Z uwagi na niewielką wartość napoju zastosowanie znajdzie art. 283 k.k. stanowiący o wypadku mniejszej wagi i na jego mocy smakoszowi będzie grozić kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ generalnie uznaje się, że dokonanie płatności kartą płatniczą przez osobę nieuprawnioną stanowi typ kwalifikowany zwykłej kradzieży, tj. kradzież z włamaniem. Niniejszy typ kradzieży zagrożony jest jedynie karą pozbawienia wolności – sąd zatem co do zasady nie może zastosować kary o charakterze wolnościowym.

Oczywiście popełnienie czynu zabronionego, zagrożonego jedynie karą pozbawienia wolności nie przesądza, że osoba, która się takiego czynu dopuściła zostanie bezwzględnie zobligowana do wykonania kary pozbawienia wolności. Sąd ma bowiem możliwość skorzystania z instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, warunkowego zawieszenia wykonania kary, czy choćby zastosowania przepisu art. 37a k.k., stanowiącego o fakultatywności kar wolnościowych. Niemniej jednak nie zawsze istnieje możliwość zastosowania niniejszych dobrodziejstw.

Przepisów, które obligują sąd do wymierzenia kary pozbawienia wolności w sytuacjach, co do których można mieć wątpliwości jest więcej. Swego czasu bardzo zdziwiło mnie jak łatwo można usłyszeć zarzut prania brudnych pieniędzy. Zarzut niezwykle poważny, a jedyną karą jaką sąd może wymierzyć za popełnienie niniejszego czynu jest kara pozbawienia wolności. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że zdecydowanie nie trzeba popełnić okropnych zbrodni, aby zostać skazanym na karę bezwzględnego pozbawienia wolności.

Ogólne porównanie.

Dla osoby skazanej na karę pozbawienia wolności ustawodawca ustanowił dwie instytucje prawne warte rozwagi: instytucje wykonania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego oraz instytucję odroczenie wykonania kary. Aby przejrzyście zobaczyć różnice pomiędzy obiema regulacjami popatrzmy na poniższą tabelę:


Kara w systemie dozoru elektronicznegoOdroczenie wykonania kary
Przesłanki zastosowania– jest to wystarczające do osiągnięcia celów kary;
– skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
– osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3 k.k.w.;
– odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1 k.k.w.;
– względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia skazanego w zakładzie karnym.
Obligatoryjne odroczenie:
– choroba psychiczna lub inna ciężka choroba uniemożliwiająca wykonywanie kary pozbawienia wolności;

Fakultatywne odroczenie:
– natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.
Kary, do których zastosowanie mają obie instytucjeKary nieprzekraczające 1 roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności.Wszystkie kary pozbawienia wolności.
Skutki zastosowania instytucjiKarę uznaje się za wykonaną.Kara jest odroczona, a zatem będzie ją trzeba wykonać po okresie odroczenia.

Bardziej szczegółowo scharakteryzujemy obie te instytucje prawne w następnym wpisie. Już jednak na powyższej tabeli widzimy, że nie przy każdej karze pozbawienia wolności możliwe jest zastosowanie dozoru elektronicznego. Z drugiej strony wykazanie zbyt ciężkich skutków wykonywania kary, nawet pomimo otwartego katalogu jest naprawdę trudne. Trudniejsze niż to było jeszcze kilka lat temu.